Қой етінен пісірілген хош иісті сорпа — жылы отбасылық тағам
Шығу тарихы мен дәстүрі
Сорпа — көшпелі қазақ тұрмысында пайда болған ең көне тағамдардың бірі. Етті көп уақыт бойы қайнатып, оның дәмі мен қуатын сұйық тұздыққа сіңіру тәсілі мал шаруашылығымен айналысқан халыққа аса қолайлы болды: бір қазан астан бүкіл отбасы әрі тойынып, әрі жылынатын. Сорпа сөзінің өзі түркі тілдеріндегі «сұйық тамақ, тұздық» ұғымымен байланысты деп есептеледі.
Дәстүр бойынша сорпаны көбіне ет асылғаннан кейінгі қайнаған хош иісті суден дайындайды. Қой еті бұл тағамға айрықша жұмсақтық пен қанықтылық береді, сондықтан ол ет сорпасының ең таралған түрі саналады. Шаруашылықта артық ештеңе ысырап болмайтын: сүйектегі майлы кесектер де, ұсақ еттер де қазанға салынатын.
Аймаққа қарай сорпаға қосылатын дәмдеуіштер мен көкөністер өзгеріп отырады. Кейбір өңірлерде картоп пен сәбіз қосылса, енді бір жерлерде тек ет, пияз және бұрыш ғана пайдаланылады деген пікір бар; бұл — қатаң ереже емес, отбасылық әдеттерге байланысты жергілікті ерекшелік деп қараған дұрыс.
Бүгінде сорпа тек тойымды тамақ қана емес, қонақжайлылықтың да белгісі. Дастарханға ыстық сорпа ұсыну — үй иесінің ілтипатын білдіреді. Оны жиі қамыр тағамдарымен бірге береді, мысалы, буға пісірілген қазақы манты сорпамен тамаша үйлеседі.
Қажетті азық-түлік
Төмендегі өлшемдер шамамен 4–5 адамға, яғни 3 литрлік қазанға есептелген. Негізгі құрамы қарапайым, барлығын кез келген базардан немесе дүкеннен табуға болады.
Ет пен сорпа негізі: сүйекті қой еті (төс, жая немесе сирақ) — 800 г; суық таза су — 2,5 литр; ас тұзы — дәміне қарай шамамен 1,5 ас қасық.
Көкөністер мен дәмдеуіш: ірі пияз — 2 дана; орташа сәбіз — 1 дана; картоп — 3 дана (қаласаңыз); ас бұрышы — ¼ шай қасық; лавр жапырағы — 2 дана; ас бұрышы дәні (бүтін) — 5–6 дана.
Безендіруге: ұнтақталған көк (балдыркөк, ақжелкен немесе көк пияз) — кішкене бір тұтам. Майлы дәм ұнайтындарға қой етінің майлы кесегін таңдаған жөн, бірақ артық майды кейін сүзіп алуға болады.
Қадамдап дайындау
1-қадам. Етті жуып, ірі кесектерге бөліңіз. Қазанға салып, үстінен суық су құйыңыз да, орташа отта қайнатуға қойыңыз. Маңызды нюанс: ет ыстық емес, дәл суық судан асылса, сорпа мөлдір әрі дәмді болады.
2-қадам. Су қайнай бастағанда бетіне көтерілген ақ көбікті қалақпен мұқият алып тастаңыз. Бұл — сорпаның тұнық болуының кепілі. Көбік толық тоқтағанша отты бәсеңдетпеңіз, содан соң отты ең азына түсіріп, қазанды жартылай жабыңыз.
12 қараша Зодиакпен үйлесімділік
3-қадам. Етті баяу отта 1,5–2 сағат қайнатыңыз. Қой еті жұмсақ, сүйектен оңай ажырайтын күйге жеткенде дайын болады. Қайнау барысында су азайып кетсе, қайнаған ыстық суды аз-аздан қосып отырыңыз.
4-қадам. Ет жұмсарғаннан кейін тұтас пиязды (қабығын аршып), ірі тілінген сәбізді, лавр жапырағын, бүтін бұрыш дәнін және тұзды қосыңыз. Тағы 15–20 минут қайнатыңыз. Картоп қосатын болсаңыз, оны осы кезеңде, асылу уақыты бойынша салыңыз — ол шамамен 20 минутта піседі. Соңында ас бұрышын себіп, отты өшіріңіз де, сорпаны 10 минут тұндырыңыз.
Кеңестер мен нұсқалар
Мөлдір сорпа үшін қайнауды ешқашан күшейтпеңіз: қатты қайнаған су майды ұсақтап, тұздықты лайлап жібереді. Баяу, әрең білінер қайнау — нағыз тұнық сорпаның негізгі құпиясы деп саналады.
Майлылықты реттегіңіз келсе, дайын сорпаны сүзгіден өткізіп, бетіне жиналған артық майды қасықпен алыңыз немесе сорпаны салқындатып, қатқан майды бетінен жинап тастаңыз. Бұл әсіресе балаларға немесе жеңіл тамақ ұнататындарға ыңғайлы.
24 маусым зодиак белгісі
Нұсқалар: қой етінің орнына сиыр немесе жылқы етін де қолдануға болады, бірақ оларды ұзағырақ, кейде 2,5 сағатқа дейін қайнату қажет. Дәмін байытқыңыз келсе, пиязбен бірге бір қалемше балдыркөк тамырын немесе бір қызанақты қосып көріңіз — бұл шетелдік емес, қазіргі үй асханасында жиі кездесетін икемдеулер.
Артық қалған сорпаны мұздатқышта 2–3 күн сақтауға болады, бірақ оны әр жолы толық қайнатып барып ұсынған дұрыс. Қалған етті уақтап, оны тұздыққа малынатын дәмді нанмен бірге беруге болады.
Қалай ұсынылады
Сорпаны әдетте терең кеседе ыстық күйінде ұсынады. Әуелі кеседегі майлы еттің кесектерін салып, үстінен қайнаған тұнық сорпаны құяды, сосын ұсақталған көк пиязбен немесе ақжелкенмен безендіреді. Жанына жаңа піскен нан немесе таба нанын қояды.
Дәстүр бойынша ыстық сорпа сүзіліп, оны бөлек кеседе сусын ретінде де ішеді — ас алдында бір кесе ыстық тұнық сорпа ас қорытуды жеңілдетеді деп есептеледі. Қыс мезгілінде бұл тағам әсіресе жылы әрі тойымды болады.
Сорпаны қамыр тағамдарымен қатар беру — қазақ дастарханының ескі әдеті. Оны майда туралған қамыр салынған нұсқада да жасап, тұздыққа тойымдылық қосуға болады. Тәтті аяқталу қаласаңыз, дастарханға шай мен алтын түсті бауырсақ қойыңыз — ол сорпадан кейінгі шай дастарханын толықтырады.
Қорыта айтқанда, қой етінен пісірілген сорпа — арнайы шеберлікті қажет етпейтін, бірақ шыдамдылықпен пісірілген сайын дәмі ашыла түсетін тағам. Дұрыс таңдалған ет, баяу қайнау және қарапайым дәмдеуіштер — отбасыңызға жылу сыйлайтын нағыз дастархан асының кепілі.
Сондай-ақ оқыңыз: алтын түсті бауырсақ · қазақы манты .
Достарыңызбен Бөлісіңіз:
